Denk vanaf het begin na over verankering

Woorden als ‘verankeren’ of ‘borgen’ lijken misschien wat in tegenspraak met het actiegerichte en experimentele karakter van een living lab. Het gaat vooral om het doen, en daarvoor hoef je zeker niet te wachten op verankering in beleid en draagvlak bij bestuurders. Toch is het slim om al vanaf dag één stil te staan bij het voortbestaan van het lab op de lange termijn, zodat het juist niet bij een paar mooie experimenten blijft. Allereerst gaat het om het positioneren van de innovatie-omgeving van het lab als vaste ‘structuur’. In beleidstaal: integratie van de labaanpak in taakstellingen van organisaties, zorgen voor financieringskaders en opdrachtformuleringen vanuit de gemeente, en inbedding in financieringsstromen. En activiteiten verbinden aan opleidingen en beweegprogramma’s.

Op beide niveaus is het belangrijk om voldoende menskracht en geld veilig te stellen om de processen in het lab te kunnen begeleiden. Reken hiervoor met een tijdshorizon van tenminste twee tot drie jaar. Dat wijst meteen op het belang dat verankering begint bij de start van een living lab. Regelmatig slagen labs erin ingebed te worden in de bestaande financieringsstromen in de gemeente of hogeschool. Of het lukt ze om aanvullende financiering te verwerven voor specifieke experimenten of deelprojecten voor een bepaalde doelgroep. Zie dus steeds de kansen en speel daarop in. Overigens gaat het niet alleen om geld. Voor borging van de labstructuur kun je ook voortbouwen op bestaande samenwerkingsverbanden die al toekomstbestendig zijn, mits de partners zich willen committeren aan de actiegerichte aanpak van een living lab. Een structureel overleg tussen professionals uit verschillende domeinen is een andere vorm van systeeminnovatie die al geborgd is.

Zorg dat gerealiseerde veranderingen een plek krijgen in beleid en werkprocessen, door opbrengsten te ‘vertalen’ naar bijvoorbeeld visiedocumenten, schoolroosters of het wijkbeleid rond bewegen. Maak vernieuwingen daarnaast tastbaar in de dagelijkse praktijk. Fysieke aanpassingen in de openbare ruimte, zoals wandelroutes of ontmoetingsplekken, maken de verandering concreet en nodigen uit tot nieuw gedrag. Door samen successen te realiseren en die ook feestelijk te vieren (zie ook Bouwsteen 6), ontstaat een lokale trots die bijdraagt aan een structurele samenwerking. Zo groeit een living lab uit van een tijdelijk initiatief naar een vanzelfsprekend onderdeel van de plaatselijke sociale infrastructuur.