‘Living labs zijn een nieuwe manier van werken aan sociale innovatie’

‘Er zijn veel deuren opengegaan. In wijken, buurten en dorpen. En tussen onderwijs, praktijk, beleid en onderzoek. Vanuit de lectoraten en practoraten stonden opleidingen vaak al middenin de praktijk. Maar docenten, onderzoekers en studenten zijn daar nu nog veel meer aangehaakt. Dit is voor mij, als aanjager van de living labs sport en bewegen, wel een opvallende opbrengst van de afgelopen jaren.’ Sanne Cobussen was eerder labregisseur in Lingewaard en heeft daar zelf ervaren hoe uitdagend het kan zijn. Maar ook hoeveel je kunt bereiken als je echt met alle partijen samenwerkt. ‘De uitdaging zit voor onderzoekers ook in het durven omarmen van onzekerheid. Het uitgangspunt is immers niet een vooropgezet doel, maar een zoektocht naar wat het probléém eigenlijk is. In een living lab ken je de oplossing nog niet en weet je vooraf ook niet precies wat je gaat doen.’

De living labs hebben een nieuwe manier van werken aan sociale innovatie in het werkveld van sport en bewegen dichterbij gebracht, aldus Cobussen. Actiegericht maar wel methodisch. Geen ‘projectmanagement’, maar durven experimenteren. Passend bij de lokale situatie en steeds met een brede blik. Wie bewegen ziet als onderdeel van wat voor mensen in hun leven van waarde is, komt vanzelf tot een veel rijkere aanpak. Niet alleen gezondheid doet ertoe, ook welbevinden, verbinding, zingeving. Je bent er volgens Cobussen dus ook niet met die ene leuke beweeginterventie. Het gaat om een gecombineerde inzet vanuit verschillende professies, sectoren en domeinen. In een living lab komt dat op een heel natuurlijke manier samen.

Mooie resultaten dus, maar er is nog veel te doen. Cobussen: ‘Sociale innovatie kost tijd. Verwacht dus geen grote veranderingen in een heel korte periode. Intussen zijn de initiateven soms toch wel klein gebleven. Het is zaak om het als gezamenlijke living labs groter te maken. Tijd dus om te gaan opschalen.’ Cruciaal daarvoor is een goede borging, zoals het in beleidstaal heet. ‘In Lingewaard is het gelukt de labaanpak in de lokale coalitieakkoorden te krijgen. Daarmee is het nog geen vast gemeentebeleid, maar het geeft een duidelijk commitment aan. In Den Haag worden labactiviteiten betaald vanuit het lokale sportakkoord. Ook dat is mooi, maar vooral voor kleinere gemeenten kan het toch lastig zijn vanuit hun beleid onzekerheid te omarmen. De marges zijn smal en dan ligt het politiek gevoelig als je ruimte geeft voor experimenten waarvan je de uitkomst niet kunt voorzien.’

Een opbrengst die Cobussen als onderzoeker niet had kunnen voorspellen, is de grondige verschuiving in de wetenschappelijke aanpak. ‘Bijna overal hebben de living labs de klassieke vragenlijsten en de geijkte studieprotocollen verlaten. We grossieren nu in evaluatieve werkvormen met wasknijpers, post-its en allerlei spelvormen. Er is een heel arsenaal aan onderzoeksmethodieken ontstaan, die allemaal veel beter aansluiten bij hoe je met alle betrokkenen in gesprek komt. Dat is voor ons als klassiek geschoolde wetenschappers soms lastig, maar juist in een living lab ontdek je er de meerwaarde van. Het helpt je ook om niet eindeloos te blijven hangen in het analyseren, maar heel concreet aan de slag te gaan en dát slim te monitoren.’

Cobussen hoopt dat de energie in de onderlinge uitwisseling tussen de living labs blijft bestaan. Zodat iedereen die deze nieuwe manier van werken heeft omarmd elkaar blijft ontmoeten en inspireren. En een gezamenlijk verhaal over de kracht van actieonderzoek blijft uitdragen. ‘We zullen van elkaar moeten leren hoe je successen kunt opschalen. Laten we daarbij wel reëel zijn: dat opschalen gaat toch wat tegen de klippen op. De opleidingen moeten bezuinigen en hadden al weinig vet op de botten. Sport- en beweegstimulering is voor gemeenten intussen geen wettelijke taak. Je hebt niet een ‘sportwet’ waar je ze aan kunt houden. Laten we dus blijven aantonen wat je met ogenschijnlijk kleine experimenten aan wezenlijke resultaten kunt bereiken, voor én met de mensen om wie het gaat. En laten we overtuigend blijven vertellen dat het al heel mooi is als een kwetsbare oudere zelf zijn koffie pakt, in plaats van een zorgverlener dat te laten doen. Ook dát is immers bewegen.’