Zo ondersteun je kinderen met een vader in detentie

‘Penitentiaire inrichtingen en gemeenten registreren niet welke kinderen een ouder in detentie hebben’, zegt Claes. ‘Daardoor zijn ze vaak onzichtbaar en is het lastig om zicht te krijgen op hun behoeften.

Tips

• Begeleid je een gezin waarin een ouder ontbreekt? Vraag of deze in detentie zit, wat dat met het kind doet en welke steun nodig is.
  

• Bespreek het thema ouderschap met gedetineerden. Zo ontdek je of er kinderen in het spel zijn.

Sociaal professionals weten weinig over detentie en over de impact die het op kinderen heeft als hun ouder in de gevangenis zit. ‘Zij horen zich beter te informeren’, aldus Claes.

Tips

• Verdiep je in detentievormen en wat ze inhouden. Expertisecentrum KIND ontwikkelde een Gouden Gids met uitleg. 
• Lees over de impact van detentie van een ouder op (de ontwikkeling van) hun kinderen. Bijvoorbeeld in de publicatie Zie je mij wel? van de Kinderombudsman. 

Claes: ‘Vraag bij kind en ouder door over verschillende levensdomeinen.’

Tips

• Neem een niet-oordelende houding aan. ‘Het gezin voelt zich vaak al genoeg veroordeeld door de omgeving’, aldus Claes.
  
• Stel open vragen. ‘Heb je nog contact?’ ‘Hoe vind je het om bij papa op bezoek te gaan in de gevangenis?’ ‘Kun je hem alles vertellen?’ 
  
• Kijk naar de oorzaak achter gedrag. Claes: ‘Focus niet enkel op symptomen in het hier-en-nu, bijvoorbeeld spijbelgedrag, maar sta stil bij mogelijke achterliggende oorzaken en behoeften. Een kind kan zich bijvoorbeeld lastig gedragen omdat het zijn gedetineerde vader mist.’
  
• Informeer bij de achterblijvende ouder hoe het gaat met financiën, opvoeding, school, wonen en de relatie met de gedetineerde partner. ‘De detentie heeft invloed op meerdere levensdomeinen. En veranderingen op die domeinen hebben gevolgen voor kind en gezin.’

Het netwerk kan gezinnen met een vader in detentie steun bieden. ‘Het is een belangrijke beschermende factor en kan eraan bijdragen dat kinderen veerkrachtiger kunnen omgaan met moeilijke situaties.’

Tips

• Breng het systeem rondom het kind in kaart, bijvoorbeeld met een ecogram (een visuele weergave van iemands sociale netwerk).
  
• Bedenk samen met het gezin wie in het netwerk steun kan geven aan het kind. ‘Bijvoorbeeld een leerkracht of een sportcoach’, zegt Claes.
  
• Ondersteun het kind bij het voorbereiden van gesprekken met personen in het netwerk. ‘Oefen bijvoorbeeld samen hoe je aan een vriend of kennis kunt vertellen dat papa in de gevangenis zit.’

Naast sociaal-emotionele steun is ook praktische hulp nodig. 

Tips

• Help met het invullen van formulieren, geef administratieve ondersteuning.
  
• Check of de achterblijvende ouder kan rondkomen, als een (tweede) inkomen is weggevallen. Verwijs eventueel door naar regelingen voor inkomensondersteuning.
  
• Reik praktische informatie aan. ‘Bijvoorbeeld over de omgangsregeling tussen vader en kind’, zegt Claes.
  
• Organiseer vervoer naar de gevangenis. ‘Of regel een oppas, als de achterblijvende ouder alleen op bezoek wil.’

Achterblijvende ouders worstelen vaak met depressie, schaamte en stress. ‘Detentie heeft impact op hen en op de opvoeding van de kinderen’, aldus Claes.

Tips

• ‘Zet de Triple P methodiek in als er opvoedproblemen spelen’, adviseert Claes. Het aanleren van opvoedvaardigheden helpt emotionele- en gedragsproblemen van kinderen voorkomen.
  
• Verwijs door bij specifieke noden van ouder en/of kind (zoals depressieve gevoelens, angst, middelengebruik) en meer extreme vormen van (gedrags)problematiek.

‘De band tussen de ouder in detentie en het kind vormt een fundament voor de ontwikkeling en het welzijn van een kind’, zegt Claes, ‘en kan een positieve invloed hebben op emotionele veiligheid, vertrouwen, identiteit, zelfbeeld, sociale en cognitieve vaardigheden, gedrag en schoolprestaties. Het is daarom belangrijk dat de band hersteld of versterkt kan worden.’

Tips

• Geef psycho-educatie aan het kind. Claes: ‘Bespreek hoe het contact met de ouder in detentie kan verlopen of hoe je kan omgaan met de reacties van anderen.’
• Denk mee over de mogelijkheden om de relatie tussen ouder en kind te herstellen, bijvoorbeeld middels een omgangsregeling.
• Begeleid kinderen in het contact met de gedetineerde ouder. Claes: ‘Schrijf bijvoorbeeld samen een brief of oefen telefoongesprekken.’
• Bereid kinderen voor op een (eerste) bezoek aan de gevangenis, bijvoorbeeld met deze Routekaart en introductiefilm. Of ga mee.

De masculiene cultuur binnen de gevangenis heeft invloed op de wijze waarop gedetineerde mannen hun vader-identiteit vormgeven. Claes: ‘Vaders in detentie zijn bijvoorbeeld emotioneel meer terughoudend en pakken minder snel de zorgende ouderrol.’

Tips

• Wees je ervan bewust dat de cultuur en het alledaagse leven in de gevangenis invloed hebben op het gedrag en de emoties van vaders. 
  
• Houd een open blik. Realiseer je dat er niet één juiste manier is om de ouderrol in te vullen.