Gluren bij de buren

Voortdurend verbeteren? Maak er samen tijd voor!

Leestijd: 6 minuten

Weinig tijd, hoge werkdruk, veel administratie. De wil is er in de jeugdhulp, maar de ruimte om samen te leren is beperkt. De actieonderzoekers van ‘Veranderen met ambitie’ verkennen samen hoe je een lerende beweging op gang brengt. Projectleider René Robins en ervaringsdeskundige Tirsa Kroon: ‘Denk out-of-the-box over hoe je feedback vraagt.’

René Robins is onderzoeker bij het lectoraat Participatieve Innovatie in het Jeugdlandschap van Avans Hogeschool.

Tirsa Kroon is als ervaringsdeskundige vanuit stichting ExpEx Amsterdam voor dit onderzoek aangesloten bij jeugdzorgorganisatie Ambiq.

Schiet niet gelijk in de actiestand bij onderzoek naar lerende organisaties…

maar onderzoek welk proces leren bevordert
en wie daarvoor nodig is

Waarom participatief actieonderzoek?

Robins: ‘Het doel van ons actieonderzoek is om de leercultuur in jeugdhulporganisaties daadwerkelijk te verbeteren. Mooi aan deze manier van onderzoek is dat je niet vooraf bepaalt hoe je het doel behaalt. Zeker bij zo’n allesomvattend vraagstuk als lerende organisaties moet je niet meteen in de actiestand schieten, maar naar onderliggende patronen kijken. Waarom lukt het om te leren? Wie is daarvoor nodig en welke organisatieprocessen bevorderen leren?’

3 soorten kennis

integreren is een

uitdaging.

Welke uitdagingen komen jullie tegen in het samen leren?

Robins: ‘De drukte van alledag, waardoor samen innoveren vaak naar een later moment wordt verschoven. Waardevolle innovatie ontstaat pas wanneer 3 soorten kennis samenkomen: wetenschap, professionele ervaring en ervaringskennis. Elk perspectief is essentieel, maar in de praktijk is het een uitdaging om ze allemaal goed te integreren. Tirsa heeft bij Ambiq een manier gevonden om vanuit ervaringskennis bij te dragen aan gezamenlijke innovatie.’

Kroon: ‘Bij Ambiq zijn we gelijk sessies gaan organiseren met professionals en mensen die zorg hebben gehad. Elke 3 tot 4 weken komen we als kerngroep online samen. Het contact en het meepraten voelt best gelijkwaardig. Ook mocht ik in de gezamenlijke regiegroep van de 4 organisaties in ons onderzoek een soort “Over de streep’’-sessie leiden. Daarbij verraste het me hoe leuk ik het vond om de lead te nemen. En hoe goed het me lukte om het gesprek over ervaringsdeskundigheid te leiden en goede vragen te stellen.’

Cliënttevredenheid meten? Doe dat niet achteraf…

en zet eens Playmobilpoppetjes in of maak samen tekeningen

Wat leert jeugdhulporganisatie Ambiq van jou?

Kroon: ‘Mijn rol is om blinde vlekken te tonen en het perspectief van jongeren mee te geven. Dat vind ik soms nog spannend, maar ik zag mijn toegevoegde waarde bij een sessie over het uitvragen van cliënttevredenheid. Tijdens die sessie voor jeugdprofessionals vertelde ik wat er bij mij was misgegaan. Bijvoorbeeld dat ik op mijn 16e bij de manager en de therapeut van de jeugdhulpinstelling op het matje moest komen. Ik had geen klik met mijn therapeut en moest uitleggen waarom ik niet met haar verder wilde. Zij vonden dat weglopen een patroon van mij was. Ik denk dat ze me wilden overtuigen om toch met haar door te gaan. Dat voelde onveilig, want ik voelde mij niet serieus genomen. Vanwege dit soort onveilige situaties vinden cliënten het moeilijk om hun ervaring te delen, blijkt ook uit onderzoek.’

Hoe bevorder je het delen van ervaringen dan?

Kroon: ‘Veel organisaties, ook Ambiq, hebben een relatief lage respons op de vragenlijsten naar cliënttevredenheid. Want wat levert het invullen jou als cliënt na de behandeling nog op? En als professional krijg je er nauwelijks iets van mee, want het is anoniem. In plaats van zo’n anonieme vragenlijst kun je beter tijdens en na afronding van de behandeling vragen om feedback. Bovendien groeit de autonomie van jongeren als zij hun mening kunnen geven. Ook is het fijn als je na de behandeling hoort wat er met jouw feedback is gedaan.

De manier van uitvragen kan meer out-of-the-box, bijvoorbeeld door samen tekeningen te maken, Playmobil te gebruiken of een app in te zetten. Dat sluit zeker beter aan bij de doelgroep van Ambiq, mensen met een lichtverstandelijke beperking.’

Wat levert de actieaanpak nog meer op?

Robins: ‘Deelnemers geven aan dat ze diepere gesprekken hebben over hun motivatie en waarden. En meer psychische veiligheid voelen om kwetsbaarheden te bespreken. Ook zijn ze zich meer bewust dat leren meer is dan data ophalen uit de vragenlijsten. We zien een breder perspectief van leren ontstaan.’

Kunnen jullie al eerste inzichten delen?

Robins: ‘De analyse start in 2026, maar we zien al patronen die samen leren in de weg staan. Zoals de beperkte ruimte voor reflectie en daardoor soms kortetermijnoplossingen en geen uniforme opvolging van verbeteracties. We zitten nu in de fase waarin we informatie ophalen over wat wél werkt en doen experimenten om de leercultuur te versterken.’

Een mindshift is nodig om te blijven leren en ontwikkelen.

Hoe voorkom je dat jullie kennis over leren wegebt?

Kroon:‘Het gaat niet om het inzetten van één interventie, maar om een mindshift. Dat je wil blijven leren en ontwikkelen en dat de jongere centraal blijft staan. Positief is dat alle jeugdhulporganisaties in het onderzoek er nu ook het management bij betrekken.’

Robins: ‘Je moet leidinggevenden betrekken om verandering van de grond te trekken. En we kijken hoe we onze inzichten kunnen integreren binnen activiteiten die al lopen, bijvoorbeeld binnen ons Samenwerkingsverband Effectieve Jeugdhulp Nederland (SEJN).’

Hopelijk ervaren

teams straks dat leren hun werk helpt.

Waar kijken jullie zelf naar uit?

Robinssluit af: ‘Ik hoop dat er straks een stevige onderlegger van inzichten, werkvormen en ervaringen ligt, waar andere organisaties binnen en buiten ons samenwerkingsverband op kunnen voortbouwen. Net als praktische tools, bijvoorbeeld voor reflectie, die je laagdrempelig kunt implementeren. Een mooi toekomstscenario zou zijn dat teams voelen: leren levert geen werkdruk op, maar helpt juist in het werk. En ik hoop dat samen reflecteren onderdeel wordt van de dagelijkse praktijk. Zodat we daadwerkelijk betere zorg kunnen bieden voor jongeren.’

Samen blijven leren en werken aan betere jeugdhulp

In het onderzoeksproject ‘Veranderen met ambitie – samen lerend op weg naar betere jeugdhulp’ werken onderzoekers van Centre of Expertise Perspectief in Gezondheid van Avans Hogeschool, PI Research en Praktikon samen met ervaringsdeskundige jongeren en ouders, en met jeugdprofessionals van 4 jeugdhulporganisaties (De Rading Jeugd & Opvoedhulp, Youké, Ambiq en Levvel) van het Samenwerkingsverband Effectieve Jeugdhulp Nederland (SEJN). Een veranderkundige en expert in actieonderzoek ondersteunen hierbij. Het project is onderdeel van het ZonMw-programma ‘Wat werkt voor de Jeugd’. Dit viel onder de ZonMw-subsidieronde Professionalisering en lerende organisaties in het jeugdveld.

6 tips over lerende organisaties

Tekst: Anja Klein

Meer weten?