‘Vertrouw meer op de wijsheid van jongeren zelf’

Leestijd: 4 minuten

Jongeren wisten de weg naar Sparrenhof niet zomaar te vinden. ‘Pas toen we erover postten op sociale media kwamen er meer deelnemers’, zegt Kooijmans. ‘Bij het ontwerpen van de pedagogische vrijplaats mochten zij volop meepraten en meebeslissen. Bijvoorbeeld via het projectparlement. Hierin zitten 3 jongeren en 3 volwassenen (een vertegenwoordiger van de projectgroep, iemand van de gemeente en een buurtbewoner/ouder). Het projectparlement adviseerde over financiën, de inrichting of soorten activiteiten.’

Toch bleek het best een pittig proces om jongerenparticipatie goed vorm te geven. Kooijmans: ‘Jongeren hadden geen antwoord op vragen als: “Zijn er dingen waar je nieuwsgierig naar bent? Wat wil je doen en hoe?” Ze bleken niet gewend om een mening te hebben, invloed uit te oefenen en verantwoordelijkheid te nemen.’

De professionals realiseerden zich dat zij jongeren de gelegenheid moesten geven om dit stapsgewijs te leren, zonder dat het ‘schools’ werd. Kooijmans: ‘Ze deden aan voorleven in plaats van voorschrijven.’ Zo zetten de begeleiders eerst zelf activiteiten op om te laten zien hoe zij dit aanpakten en motiveerden jongeren eraan deel te nemen. Daarna organiseerden de jongeren onder meer etentjes, spooktochten en voorstellingen. Van Gent: ‘Begeleiders fungeerden toen als sparringpartner en dachten mee over materialen, kosten en planning. Als er iets misging, bespraken ze dit zonder verwijten. Hierdoor voelden jongeren zich belangrijker en namen ze meer verantwoordelijkheid.’

‘De professionals slaagden er bovendien in te achterhalen wat jongeren écht bezighoudt’, zegt Kooijmans. ‘Dat deden zij ook door hen aan te moedigen om met kunstzinnige middelen aan de slag te gaan. Zo maakten enkele jongeren gedichten over “mijn lijf, mijn lief”. Vervolgens spraken ze met elkaar over hoe je met kleding je identiteit uitdrukt.’

Van Gent: ‘Van de professionals leerden wij als onderzoekers wat belangrijk is in het contact met jongeren. Zoals meedoen met activiteiten en tijd en ruimte nemen om een relatie op te bouwen.’ Kooijmans: ‘Dat is de basis voor gesprekken met jongeren over hun ervaringen, aspiraties en talentontwikkeling.’

Gaandeweg bleek dat Sparrenhof echt fungeerde als oefenruimte voor het ontwikkelen van veerkracht. ‘Jongeren hadden bijvoorbeeld een theatervoorstelling gemaakt, die ze buiten wilden uitvoeren. Net die dag sneeuwde het. Toen moesten ze improviseren. Ze leenden elkaar warme kleren, maakten een vuur en zetten de voorstelling toch door. Dat schiep een band én ze ontdekten dat ze met lastige situaties konden omgaan’, constateert Kooijmans. ‘Ze leerden op Sparrenhof eigen keuzes maken en relaties aangaan: met elkaar en de professionals. En ze voelden zich steeds meer verbonden met de plek.’

‘Jongeren kunnen zich op een pedagogische vrijplaats in nieuwe richtingen ontwikkelen’, vult Van Gent aan. ‘Zo ontdekten sommigen dat ze meubels maken leuk vonden en daar in de toekomst misschien verder mee wilden.’ Kooijmans besluit: ‘Als jongeren zich zonder druk breed mogen ontplooien, zijn ze prima in staat hun eigen pad uit te stippelen. We mogen meer vertrouwen op hun wijsheid.’ 

Empty Farm to Fill was een onderzoeksproject van het lectoraat Opvoeden voor de Toekomst van Fontys Pedagogiek. Het viel binnen de ZonMw-subsidieronde Innovaties in de Jeugdsector. Hierin zijn vernieuwende aanpakken ontwikkeld die aansluiten bij behoeften van jongeren en gezinnen. Het project is uitgevoerd met een consortium van verschillende partners en financiering uit het ZonMw-programma Wat werkt voor de jeugd. 
In november 2025 kreeg het project de regionale Hart voor een Kind Award, voor initiatieven die het verschil maken voor kinderen in minder gunstige omstandigheden. ‘Een mooie verrassing’, zegt Kooijmans. ‘Nog mooier is het dat de kennis die we opdeden over pedagogische vrijplaatsen en “talentologie” inmiddels breder wordt toegepast, bijvoorbeeld in onderwijs en kinderopvang.’

• Een trailer toont wat een pedagogische vrijplaats is.
• Een kennisclip geeft achtergrondinformatie
• Een visual/praatplaat verbeeldt de ontwerpprincipes: tijd, ruimte, veiligheid, stabiliteit, oefenruimte, perspectief
• Een mini-documentaire biedt meer inzicht in deze ontwerpprincipes
• Een afstudeeronderzoek laat zien wat ervoor nodig is om pedagogische vrijplaatsen jeugdparticipatief te ontwerpen
• De aftermovie geeft een impressie van het afsluitende festival
• De eindrapportage geeft onder meer inzicht in de gehanteerde methoden: Design Thinking, Arts Based Research, Jeugdparticipatief Actieonderzoek
• Een artikel over een vervolgonderzoek onder basisschoolkinderen
• Overige publicaties.